Οι δρομείς μακρινών αποστάσεων συχνά απολαμβάνουν τα οφέλη της αντοχής, όμως η συνεχής και επαναλαμβανόμενη καταπόνηση στο μυοσκελετικό σύστημα μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση χρόνιων πόνων και ποικίλων συνδρόμων υπέρχρησης. Οι πιο συχνές περιοχές που επηρεάζονται είναι τα γόνατα (σύνδρομο λαγονοκνημιαίας ταινίας, χονδροπάθεια επιγονατίδας), οι αστράγαλοι και οι κνήμες (κνημιαία επικονδυλίτιδα, τενοντίτιδες), καθώς και η σπονδυλική στήλη (οσφυαλγία από υπερφόρτωση).
Αυτά τα προβλήματα ,συνήθως, δεν εμφανίζονται ξαφνικά. Προοδευτικά, οι μικροτραυματισμοί στους μυς, τους τένοντες και τους συνδέσμους συσσωρεύονται, οδηγώντας σε φλεγμονή, μειωμένη ελαστικότητα ιστών και πόνο κατά την άσκηση ή ακόμα και σε ηρεμία. Προγράμματα μυϊκής ενδυνάμωσης, ασκήσεις ευλυγισίας, κατάλληλη διατροφή και επαρκής ύπνος έχουν αποδειχθεί επιστημονικά ότι μειώνουν τον κίνδυνο τραυματισμών.
Γι’αυτό το λόγο, είναι σημαντικό να παρουσιαστούν τα πιο συχνά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι δρομείς μακρινών αποστάσεων, οι αιτίες που τα προκαλούν και οι τρόποι με τους οποίους μπορούν να προληφθούν και να αντιμετωπιστούν.
Τι σημαίνει χρόνιος πόνος για έναν δρομέα;
Οι χρόνιοι πόνοι αναπτύσσονται σταδιακά και συχνά ξεκινούν ως μια ήπια ενόχληση που ο αθλητής αγνοεί. Συνήθως, προκαλούνται από επαναλαμβανόμενους μικροτραυματισμούς στους μύες, τους τένοντες, τους συνδέσμους ή τις αρθρώσεις, οι οποίοι δεν προλαβαίνουν να αποκατασταθούν πλήρως. Έτσι, η αρχική ενόχληση εγκαθίσταται μόνιμα και μετατρέπεται σε χρόνιο πρόβλημα. Για τους δρομείς μακρινών αποστάσεων, αυτό είναι ιδιαίτερα συχνό, καθώς το σώμα τους δέχεται υψηλή και επαναλαμβανόμενη καταπόνηση με σημαντική φόρτιση στις αρθρώσεις των γονάτων, των αστραγάλων, των πελμάτων και των κνήμεων.
Ο χρόνιος πόνος λειτουργεί ως προειδοποιητικό σήμα ότι κάτι χρειάζεται διόρθωση: η τεχνική τρεξίματος, το πρόγραμμα προπόνησης ή ο χρόνος ανάπαυσης. Αν αγνοηθεί, μπορεί να εξελιχθεί σε σύνδρομο υπέρχρησης μειώνοντας την απόδοση και αυξάνοντας τον κίνδυνο τραυματισμού.
Τι είναι τα σύνδρομα υπέρχρησης;
Τα σύνδρομα υπέρχρησης προκύπτουν από υπερβολική, συνεχόμενη και επαναλαμβανόμενη φόρτιση μιας συγκεκριμένης μυοσκελετικής περιοχής. Όταν ένας μυς, τένοντας, σύνδεσμος ή οστό επιβαρύνεται ξανά και ξανά χωρίς επαρκή χρόνο αποκατάστασης, αρχίζει να παρουσιάζει φλεγμονή, πόνο και σταδιακή δυσκολία στη συνέχιση της άσκησης.
Την τελευταία δεκαετία, με την άνοδο του μαραθωνίου, του υπερμαραθωνίου και του ορεινού τρεξίματος, ο αριθμός των δρομέων που εμφανίζουν σύνδρομα υπέρχρησης έχει αυξηθεί σημαντικά. Οι χρόνιοι πόνοι στους δρομείς μακρινών αποστάσεων προκύπτουν, όχι επειδή το τρέξιμο «είναι επικίνδυνο», αλλά επειδή η προπόνηση συχνά δεν κλιμακώνεται σωστά ή δεν συνοδεύεται από επαρκή ενδυνάμωση και αποκατάσταση. Η εφαρμογή στοχευμένων προγραμμάτων ενδυνάμωσης, ασκήσεων ευλυγισίας, σωστής τεχνικής τρεξίματος και παρακολούθηση από αθλητίατρο ή φυσιοθεραπευτή μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης αυτών των συνδρόμων.
Πώς δημιουργούνται τα σύνδρομα υπέρχρησης
Η παθοφυσιολογία των συνδρόμων υπέρχρησης είναι πολυπαραγοντική και στηρίζεται σε τρεις βασικούς μηχανισμούς:
1. Τριβή μεταξύ των ιστών κατά την κίνηση
Καθώς οι μύες, οι τένοντες και οι θύλακοι κινούνται συνεχώς κατά το τρέξιμο, μπορεί να αναπτυχθεί αυξημένη τριβή. Αυτό οδηγεί σε τοπικές φλεγμονές, όπως τενοντοπάθειες και θυλακίτιδες. Η συνεχής τριβή επιταχύνει την εκφύλιση των τενόντων, ιδιαίτερα σε περιοχές με περιορισμένη αιμάτωση, όπως ο αχίλλειος τένοντας και η πελματιαία απονεύρωση.
2. Επαναλαμβανόμενη φόρτιση που προκαλεί μικροτραυματισμούς
Ο ίδιος ιστός μπορεί να υποστεί μικροσκοπικές ρωγμές ή κακώσεις από την επαναλαμβανόμενη καταπόνηση. Όταν οι μικροτραυματισμοί συσσωρεύονται πιο γρήγορα από την ικανότητα του οργανισμού να τους επιδιορθώσει, αρχίζει να εμφανίζεται πόνος.
3. Τοπική ισχαιμία και ανεπαρκής αιμάτωση
Κατά τη διάρκεια έντονης και παρατεταμένης άσκησης, ορισμένες δομές, όπως οι τένοντες και οι θύλακοι, χρειάζονται περισσότερο οξυγόνο και αιμάτωση απ’ ό,τι μπορεί να προσφέρει ο οργανισμός. Το αποτέλεσμα είναι αντιδραστικό τοπικό οίδημα και φλεγμονή, τα οποία εντείνουν τον πόνο.
4. Μυϊκή ανισορροπία και αδυναμία σταθεροποίησης
Η ανισορροπία μεταξύ μυϊκών ομάδων, για παράδειγμα ο τετρακέφαλος, οπίσθιοι μηριαίοι, γλουτιαίοι-λαγονοψοΐτης, ή η αδυναμία σταθεροποίησης των αρθρώσεων αυξάνει τη φόρτιση σε συγκεκριμένους ιστούς, κάνοντας τους πιο επιρρεπείς σε μικροτραυματισμούς και υπερφόρτωση. Αυτός ο μηχανισμός εξηγεί πολλές φορές γιατί δύο δρομείς με παρόμοιο όγκο προπόνησης μπορεί να εμφανίσουν διαφορετικά σύνδρομα υπέρχρησης.
Αυτοί οι τέσσερις μηχανισμοί δρουν συχνά συνδυαστικά, εξηγώντας γιατί τα σύνδρομα υπέρχρησης εμφανίζονται εύκολα σε δρομείς αντοχής και γιατί η πρόληψη βασίζεται τόσο στη σωστή τεχνική αλλά και στην προοδευτική ενίσχυση της προπόνησης.
Συχνά σύνδρομα υπέρχρησης σε δρομείς μακρινών αποστάσεων
Τα πιο συνηθισμένα σύνδρομα υπέρχρησης σε δρομείς μακρινών αποστάσεων είναι:
- Σύνδρομο λαγονοκνημιαίας ταινίας, ένα κοινό, μη τραυματικό, σύνδρομο υπέρχρησης του γόνατος, που προκαλεί πόνο στην έξω πλάγια επιφάνεια του γόνατος.
- Γόνατο του δρομέα (runner’s knee), το οποίο χαρακτηρίζεται από πόνο που εμφανίζεται είτε στην πρόσθια επιφάνεια του γόνατος, γύρω από την επιγονατίδα, είτε στην έξω πλάγια επιφάνεια του γόνατος.
- Πελματιαία απονευρωσίτιδα, μια πάθηση που προκαλείται λόγω φλεγμονής της πελματιαίας απονεύρωσης, ενός συνδέσμου στο πέλμα του ποδιού. Η πάθηση προκαλεί έντονο πόνο στο πέλμα κατά την βάδιση και το τρέξιμο.
- Τενοντοπάθεια αχιλλείου τένοντα, μια κοινή πάθηση λόγω υπέρχρησης που προκαλείται από συσσωρευόμενους και επαναλαμβανόμενoυς μικροτραυματισμούς και εκφυλισμό του ιστού. Η πάθηση προκαλεί πόνο που μπορεί να εμφανίζεται είτε στο μέσο του τένοντα είτε στην κατάφυσή του στην πτέρνα.
- Σύνδρομο του λαγονοψοΐτη (ή θυλακίτιδα του λαγονοψοΐτη), δηλαδή η εκδήλωση φλεγμονής στο θύλακο του λαγονοψοΐτη. Η πάθηση προκαλεί πόνο στην πρόσθια επιφάνεια του ισχίου, κάνοντας επώδυνη ακόμη και τη βάδιση και εμφανίζεται πολύ συχνά σε δρομείς και σχετίζεται με αυξημένο όγκο προπόνησης και κακή λειτουργία μυών του ισχίου.
- Σύνδρομο επώδυνης κνήμης, είναι μια φλεγμονή των μυϊκών ομάδων, των τενόντων γύρω από την κνήμη, καθώς και του οστού της κνήμης. Προκαλεί πόνο κατά μήκος της έσω επιφάνειας της κνήμης. Δεν είναι μία ενιαία πάθηση αλλά ένα φάσμα προβλημάτων που σχετίζονται με υπερφόρτιση των μυών και των οστικών δομών της περιοχής. Εμφανίζεται κυρίως όταν ο δρομέας αυξάνει απότομα το φορτίο της προπόνησης.
- Σύνδρομα οστικών καταπονήσεων (Stress Reactions & Stress Fractures), τα οποίααποτελούν σοβαρό στάδιο υπέρχρησης και εμφανίζονται, όταν το οστό δεν προλαβαίνει να αποκατασταθεί. Ο πόνος εντοπίζεται με ακρίβεια σε ένα σημείο και αυξάνεται με τη φόρτιση. Χρειάζονται άμεση αξιολόγηση, γιατί αποτελούν συχνό κίνδυνο σε μαραθωνοδρόμους.
Διάγνωση των συνδρόμων υπέρχρησης
Η διάγνωση συνδρόμων υπέρχρησης στηρίζεται αρχικά στην κλινική εξέταση. Ο γιατρός αξιολογεί την περιοχή του πόνου, το ιστορικό προπόνησης, τη δρομική τεχνική και τυχόν προδιαθεσικούς παράγοντες, όπως μυϊκή ανισορροπία, υπερβολικό φορτίο ή προηγούμενους τραυματισμούς. Σε πολλές περιπτώσεις, η διάγνωση είναι κλινική χωρίς να απαιτούνται άμεσα απεικονιστικές ή άλλες εξετάσεις.
Ωστόσο, όταν ο πόνος επιμένει, υπάρχει υποψία σοβαρότερης βλάβης ή εξετάζεται το ενδεχόμενο χειρουργικής επέμβασης, ο απεικονιστικός έλεγχος με μαγνητική τομογραφία ή ακτινογραφίες είναι απαραίτητος.
Η έγκαιρη και σωστή διάγνωση επιτρέπει στο δρομέα να αποφύγει την επιδείνωση των συμπτωμάτων και να επιστρέψει με ασφάλεια στο προπονητικό και αγωνιστικό του πλάνο.
Θεραπεία συνδρόμων υπέρχρησης σε δρομείς μακρινών αποστάσεων
Η θεραπευτική στρατηγική καθορίζεται εξατομικευμένα. Ο θεράπων ιατρός επιλέγει το κατάλληλο συνδυασμό παρεμβάσεων βάσει της διάγνωσης και της βαρύτητας των συμπτωμάτων.
Σε πρώτη φάση ενδείκνυται ανάπαυση και τροποποίηση των δραστηριοτήτων. Η προσωρινή απομάκρυνση από την επιβαρυντική δραστηριότητα είναι συχνά απαραίτητη. Αυτό δεν σημαίνει ακινησία. Αντίθετα, συνιστάται ήπια άσκηση που δεν προκαλεί πόνο ώστε να διατηρείται το εύρος κίνησης και η μυϊκή λειτουργία. Η παρατεταμένη κατάκλιση αντιθέτως δεν βοηθά και μπορεί να επιβραδύνει την αποκατάσταση.
Πολύ σημαντική επίσης είναι και η εξειδικευμένη φυσικοθεραπεία και ενδυνάμωση. Η ενδυνάμωση γλουτών, τετρακέφαλου, κνημιαίων και κορμού μειώνει σημαντικά τη φόρτιση σε τένοντες και αρθρώσεις. Η βελτίωση της κινητικότητας και η διόρθωση της τεχνικής τρεξίματος αποτελούν θεμέλια της αποκατάστασης.
Άκρως σημαντικά είναι και τα σωστά υποδήματα και τα ορθωτικά , όταν χρειάζεται. Τα παπούτσια πρέπει να ταιριάζουν στον τύπο πατήματος και στο προπονητικό φορτίο. Σε ειδικές περιπτώσεις, τα ορθωτικά πέλματα προσφέρουν καλύτερη ευθυγράμμιση και αποφόρτιση.
Παράλληλα, ωφέλιμο ρόλο διαδραματίζουν η φαρμακευτική αγωγή, οι εγχύσεις κορτικοστεροειδών και η PRP θεραπεία. Τα αντιφλεγμονώδη έχουν ρόλο κυρίως στην οξεία φάση και για μικρό χρονικό διάστημα (1–5 ημέρες). Οι ενέσεις κορτικοστεροειδών μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, αλλά συνοδεύονται από κινδύνους όπως αποδυνάμωση τένοντα ή συνδέσμου. Η χρήση τους πρέπει να γίνεται αποκλειστικά κατόπιν ιατρικής οδηγίας και αποφυγής επαναλαμβανόμενων ενέσεων. Οι βιολογικοί παράγοντες (PRP) χρησιμοποιούνται για ενίσχυση της επούλωσης σε επιλεγμένες τενοντοπάθειες.
Η χειρουργική αντιμετώπιση εξετάζεται ως επιλογή μόνο όταν:
- η συντηρητική θεραπεία έχει αποτύχει για μεγάλο διάστημα
- υπάρχει ένδειξη σοβαρής δομικής βλάβης
- υπάρχουν επανειλημμένα επεισόδια που περιορίζουν την αθλητική λειτουργικότητα.
Η κατάλληλη επέμβαση επιλέγεται ανάλογα με την πάθηση.
Πότε πρέπει ένας δρομέας να ζητήσει αξιολόγηση
Αν ο πόνος επιμένει πάνω από 10 ημέρες, επιδεινώνεται με το τρέξιμο, αναγκάζει τον δρομέα να αλλάζει το πάτημά του ή συνοδεύεται από οίδημα ή αδυναμία φόρτισης, τότε η επίσκεψη σε ορθοπαιδικό χειρουργό είναι απαραίτητη. Η ανάλυση βάδισης και τρεξίματος, η κλινική εξέταση και οι απεικονιστικές εξετάσεις δίνουν πλήρη εικόνα του προβλήματος.
Γενικά, οι χρόνιοι πόνοι στους δρομείς μακρινών αποστάσεων δεν αποτελούν αναπόφευκτη συνέπεια της άσκησης. Με γνώση, σωστή καθοδήγηση και προσεκτική διαχείριση της προπόνησης, τα σύνδρομα υπέρχρησης μπορούν να προληφθούν και να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά. Πολύ σημαντικό είναι επίσης να παρακολουθεί την κατάσταση ένας έμπειρος Αθλητίατρος.
Ο Ορθοπαιδικός Χειρουργός Άνω Άκρου και Αθλητίατρος Δρ. Παναγιώτης Πάντος διαθέτει μακρά εμπειρία στην αντιμετώπιση αθλητικών κακώσεων. Έμφαση δίνεται σε κάθε περίπτωση στην ταχύτερη δυνατή επάνοδο του ασθενούς στο άθλημά του.
